Een Ayurvedische kruidentuin leg je aan door eerst enkele kruiden te kiezen die passen bij jouw ruimte, klimaat, bodem en gewenste toepassing, en ze vervolgens te verdelen over zonnige, beschutte plekken, bakken of potten met goede drainage. Je hoeft niet uitsluitend planten uit India te kweken: ook Nederlandse kruiden kunnen vanuit een Ayurvedisch perspectief worden bekeken en toegepast.
Eigenlijk bestaat er niet zoiets als een ‘Ayurvedisch kruid’. Een plant wordt Ayurvedisch genoemd omdat zij volgens de principes van de Ayurveda wordt toegepast. Daarbij kijkt men niet alleen naar de botanische soort, maar vooral naar eigenschappen zoals smaak (rasa), energetische werking (virya), kwaliteiten (guna) en het effect op de drie dosha’s: Vata, Pitta en Kapha.
Wat maakt een kruidentuin Ayurvedisch?
Voor de toepassing van Ayurvedische kruiden hoef je niet altijd naar India. Rondom het Europa Ayurveda Centrum ligt een bijzondere kruidentuin waar wij een selectie van kruiden en planten kweken die binnen de Ayurveda traditioneel worden gebruikt. Wij verbouwen onder andere Nederlandse keukenkruiden met een Ayurvedische toepassing, zoals basilicum, oregano, munt en andere aromatische kruiden die een plaats hebben in een gezonde voeding en leefstijl.
Hoewel veel Ayurvedische kruiden van oorsprong uit India komen, laat onze tuin zien dat ook in Nederland verrassend veel planten groeien die binnen de Ayurvedische traditie een waardevolle plaats innemen. Zo verbinden wij eeuwenoude kennis met de natuur die ons hier omringt.
Regelmatig krijgen wij de vraag of Ayurveda, een traditionele geneeswijze uit India, wel toepasbaar is in Nederland. Immers, veel bekende Ayurvedische kruiden komen oorspronkelijk uit India. Toch is het antwoord verrassend eenvoudig: Ayurveda is geen systeem dat gebonden is aan één land, maar aan de werking van planten en hun eigenschappen.
India is een uitgestrekt land met een grote verscheidenheid aan klimaatzones, van tropisch tot bergachtig en gematigd. Veel plantensoorten groeien ook in andere delen van de wereld, terwijl andere soorten nauw verwante familieleden hebben met vergelijkbare eigenschappen.
De drie dosha’s als uitgangspunt
Volgens de Ayurveda is de natuur voortdurend in beweging. Alles verandert en alles beïnvloedt elkaar. Toch blijft het leven bestaan doordat er voortdurend een evenwicht wordt gezocht tussen tegengestelde krachten. Dit principe van balans vormt het fundament van de Ayurveda.
In de natuur zien we voortdurend tegenstellingen: warm en koud, droog en vochtig, licht en zwaar, beweging en rust. Gezondheid ontstaat wanneer deze eigenschappen met elkaar in evenwicht zijn. Wanneer één eigenschap te veel de overhand krijgt, ontstaat verstoring en uiteindelijk ziekte.
De Ayurveda beschrijft deze dynamiek met behulp van de drie dosha’s: Vata, Pitta en Kapha. Deze zijn opgebouwd uit de vijf elementen van de natuur en vertegenwoordigen verschillende functies in het lichaam.
- Vata staat voor beweging, communicatie en het zenuwstelsel en wordt gekenmerkt door de elementen lucht en ruimte.
- Pitta vertegenwoordigt warmte, stofwisseling en transformatie en is opgebouwd uit vuur en water.
- Kapha zorgt voor structuur, stabiliteit en opbouw en bestaat uit aarde en water.
Iedere mens bezit een unieke verhouding van deze drie krachten. Wanneer Vata, Pitta en Kapha in harmonie samenwerken, ondersteunt dit gezondheid en vitaliteit. Wanneer het evenwicht verstoord raakt, kunnen lichamelijke en mentale klachten ontstaan.
Daarom draait Ayurveda uiteindelijk om één centraal principe: het herstellen en behouden van balans. Balans tussen activiteit en rust, tussen warmte en koelte, tussen voeding en vertering, en tussen lichaam, geest en omgeving.
Begin klein en maak een duidelijk plan
Je hoeft ook echt niet meteen een grote kruidentuin aan te leggen. Juist een kleine start werkt vaak beter. Begin met een paar kruiden die je mooi vindt, die je aanspreken en waar je ook echt iets mee wilt doen.
Denk eerst na over welke kruiden je in je tuin wilt. Kijk niet alleen naar wat mooi is, maar ook naar waar je de kruiden voor zou willen gebruiken. Bijvoorbeeld voor hoest, stress, huid, spijsvertering of ontspanning. Begin gewoon met een stuk of vier kruiden. Meer kan later altijd nog.
Ik heb gekozen voor een combinatie van kruiden voor rust, luchtwegen, spijsvertering, huid en algemene ondersteuning. Zo ontstaat er langzaam een kruidentuin met geneeskrachtige kruiden waar ik ook echt iets mee kan.
Maak een lijst van alle kruiden die je in je tuin wil planten en schrijf erbij op welke manieren je de kruiden magisch kunt gebruiken. Veel kruiden hebben namelijk meerdere magische eigenschappen die je op verschillende manieren kunt gebruiken.
Door je eigen kruidengids te schrijven, specifiek voor jouw tuin, leer je de eigenschappen van jouw kruiden snel kennen. Die lijst kun je steeds weer aanvullen met nieuwe informatie die je tegenkomt of zelf ontdekt terwijl je met de kruiden werkt.
Wanneer kun je de kruidentuin aanleggen?
De beste tijd van het jaar om nieuwe planten in de grond te zetten is het najaar. De grond is dan nog warm en de plant kan dan alvast wortelen zodat hij in het voorjaar goed verder kan groeien!
Het beste moment om een kruidentuin aan te leggen is in september. Zo aan het eind van de zomer is de grond nog warm en kunnen de planten goed wortelen. Ze zijn dan al wat sterker voor de groeiperiode begint.
Begin je kruidentuin dus in september, maar dan wel met enkel de vaste kruidenplanten. Zodra de laatste vorst voorbij is, kun je in het voorjaar de eenjarige kruidenplanten en tweejarige kruidenplanten erbij zetten.
Uiteraard hoef je je niet te beperken tot dit moment. Je kunt zelf ook planten (voor)zaaien en opkweken. Op de verpakking van de zaden vind je wanneer het juiste moment is om dit te doen.
Je kunt de kruiden in principe het hele jaar door zaaien, maar het voorjaar is wel de beste periode. Je kunt dan het beste de periode tussen de maanden april en juni aanhouden.
Werk je met kruidenzaden in plaats van kruidenplanten? Zaai deze dan eerst binnen in een kweekbak, vanaf januari of februari. Je kunt ze dan na de vorst in de tuin zetten.
Het voorjaar en de herfst zijn ideale periodes om te zaaien en planten. Binnen voorzaaien kan het seizoen flink verlengen, en de potten met verse kruiden kan je natuurlijk ook prima in je keuken laten staan.
Een geschikte plek kiezen
De meeste kruiden hebben zon nodig om goed te kunnen groeien en gezond te blijven. Ook doe je er goed aan je kruiden te beschermen tegen wind. Als je kunt kiezen, is de beste ligging van je kruidentuin dan ook een zonnige, beschutte plek.
De beste plek voor een kruidentuin is dichtbij het huis, in de zon en met wat beschutting. Door de tuin dicht bij het huis te leggen ruik je de heerlijke kruiden de hele zomer op het terras!
Daarnaast is het fijn als je een oogje op je kruiden kunt houden, je bent er dan sneller bij als slakken je planten gevonden hebben of als de grond te droog wordt en je water moet geven.
Veel kruiden komen van oorsprong uit zuidelijke landen, met een warmer klimaat dan wij kennen. Kruiden als tijm, rozemarijn, lavendel en salie hebben wat zuidelijke roots.
Ook kruiden als koriander, basilicum, dille en kamille houden wel van een straaltje zon. Uiteraard kunnen deze kruiden prima in ons klimaat groeien maar als je deze een plek geeft die “herinneringen” oproept aan het verleden, zal dat gewaardeerd worden.
Een beschutte zonnige plaats met weinig invloeden van wind zou dan perfect zijn. Kruiden stellen immers geen hoge eisen met betrekking tot de standplaats en vragen zeer weinig onderhoud.
Kruiden voor zon, halfschaduw en schaduw
| Standplaats | Kenmerken | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Zon | Plekjes in de tuin die minstens 6 uur zon te zien krijgen. | Bonenkruid, lavendel, salie |
| Halfschaduw | De zon schijnt er zo’n 3 uur, het liefst kort na de middag. | Bieslook, (krul)peterselie, lavas, rozemarijn |
| Schaduw | Hier komt geen zon; alleen schaduwminnende planten groeien er dus goed. | Citroenmelisse, kamille, kervel, munt |
Kruiden als kervel, peterselie, bieslook, munt, en dragon doen het weer beter op plaatsen in de halfschaduw.
Plant zonliefhebbers zoals tijm, rozemarijn, salie, oregano in de zon. Peterselie, bieslook, dille, koriander maak je blij op een plek in de schaduw en wat vochtigere plekken.
Als je gebruik maakt van een vierkantemetertuin of een bak waar je meerdere kruiden in plaatst, is het wat lastiger om de ideale plek te vinden maar in de praktijk lukt dit meestal wel. Zoals aangegeven: kruiden zijn niet lastig in de omgang.
Tip: Gebruik je vaak zelf geteelde kruiden in je gerechten? Zorg er dan voor dat de kruidentuin dicht bij de keukendeur ligt.
Een kruidentuin op balkon, terras of binnenshuis
Je hebt best wel veel vrijheid met betrekking tot de plek waar je de kruidentuin neerzet. Kruiden stellen immers geen hoge eisen met betrekking tot de standplaats en vragen zeer weinig onderhoud.
Je kunt de kruiden kweken als onderdeel van je moestuin maar ook losse potten gebruiken. Daarnaast is een vierkantemetertuin misschien wel een interessante optie als je wat minder ruimte hebt.
Dit is een bak met meerdere vakken. Deze kun je vullen met potgrond en hier de kruiden in doen.
Als je echt weinig ruimte hebt, zou je zelfs een kruidenrek aan de muur kunnen plaatsen en verticaal tuinieren.
Kruiden kan je ook heel goed zaaien in plantzakken op balkon of terras.
Heb je weinig ruimte? Maak dan gebruik van rekken, planken of ladders om een verticale kruidentuin aan te leggen!
Een kruidentuin binnen werkt ook heel goed! Meestal heb je het dan over een verticale kruidentuin of kruiden in potten.
Let er op dat kruiden over het algemeen wel veel licht nodig hebben, maar dat ze met teveel zon snel uitdrogen en je ze goed in de gaten moet houden. Zet kruidenplanten bij voorkeur niet op een plek waar ze op het heetst van de dag in de zon staan.
Verschillende vormen
Je kunt ervoor kiezen om een deel van je tuin in te richten als kruidentuin. Haal een rand tegels uit je terras of neem een stuk van een border en je hebt een mooi plekje voor kruidenplanten.
Het is fijn om je kruiden te scheiden van je ‘gewone’ tuinplanten, zodat ze niet overwoekerd worden. Maak een afscheiding met de rest van de tuin met een hekje, een heg, een rij (rechtopstaande) tegels of een randje grind.
Er zijn veel verschillende bekende ontwerpen voor een kruidentuin. Heb je weleens van de apothekerstuin gehoord? In zo’n ontwerp zijn alle planten van elkaar gescheiden door tegels, dit ontwerp lijkt een beetje op een dambord.
En wat dacht je van het kruidenwiel ontwerp? Na elke spaak in het wiel wordt een ander soort plant gepoot.
Of ga voor een voorbeeld uit de permacultuur: bouw bijvoorbeeld een kruidenspiraal waarin kruiden via hoogteverschillen hun eigen microklimaat krijgen.
In welke schikking je vervolgens je kruidenplanten plant, bepaalt de uitstraling van je kruidentuin. Het hangt natuurlijk ook af van hoeveel (soorten) kruiden je wilt planten.
De bodem voorbereiden
Het is van belang te weten met welke soort grond je te maken hebt en hoe je deze kunt verbeteren. Het ene kruid gedijt goed op zandgrond, het andere staat liever in zware grond zoals klei.
Kleigrond is plakkerig. Als de grond nat is, is kleigrond zwaar en plakken de deeltjes aan elkaar. Bij droogte wordt kleigrond juist keihard.
Planten geschikt voor deze grond zijn absint alsem en munt.
Zandgrond watert goed af en warmt snel op. Deze grond is uitermate geschikt voor mediterrane kruiden als dragon, kamille, lavendel, majoraan en tijm.
De beste grond is wel een losse maar rijke grond. Uiteraard kun je door het gebruik van potgrond deze ideale “kruiden-omstandigheden” creëren en ben je veel minder afhankelijk van externe omstandigheden.
Voeg compost toe en maak de grond luchtig. Werk in vakken of rijen, met paden ertussen - zo blijft het schoon en oogst je gemakkelijk.
Drainage, kalk en zuurgraad
Als we het toch over de ideale omstandigheden voor kruiden hebben, wil ik je meteen meegeven dat kruiden géén zwemdiploma hebben en liefhebbers zijn van kalk.
Het is belangrijk dat je zorgt voor een goede drainage in de pot zodat de grond een vrij droge structuur houdt. Vooral in periodes waarin het veel regent, is afwatering erg belangrijk.
Als je de kruiden onder een afdak hebt, is het uiteraard van belang dat de kruiden niet teveel water krijgen, maar dat maakt het verzorgen alleen maar makkelijker.
Tot slot is het van belang dat je de kruiden in een niet al te zure grond hebt. Dit kun je zelf beïnvloeden door het toedienen van kalk.
De werking van kalk in je kruidentuin heeft betrekking op de beïnvloeding van de bodemstructuur want het is een belangrijke factor bij de opname van voedingsstoffen uit de bodem.
Wanneer de grond een slechte zuurgraad heeft (en in dit geval té zuur is), kunnen de kruiden minder voedingsstoffen opnemen. Door het strooien van kalk beïnvloed je de zuurgraad van de bodem.
Je maakt de grond minder zuur. De pH-waarde (zuurgraad) van de grond moet tussen de 5,5 en 6,5 liggen.
De kruidentuin indelen
Je kunt kiezen voor een natuurlijk ogende tuin en de kruiden vrolijk door elkaar laten groeien. Zo’n tuin ziet er ongerept en natuurlijk uit, maar het oogsten van de kruiden is wat lastiger.
Ook is het onkruid wieden en het verzorgen van de planten in een wilde tuin niet zo gemakkelijk.
Handiger is het om je kruidentuin in vakken te verdelen en paadjes aan te leggen tussen de vakken zodat je goed bij je kruiden kunt komen.
In een klassieke kruidentuin worden de vakken met haagjes gemaakt. Je kunt kiezen voor vierkante of rechthoekige vakken of je maakt bijvoorbeeld halfronde taartpunten.
Niet elk vak hoeft even groot te zijn. Het is heel praktisch om de planten in de vakken te groeperen.
Zet planten bij elkaar die ongeveer dezelfde eisen stellen aan de verzorging. Zo hebben mediterrane planten veel zon en arme grond nodig en je kunt ze dus prima in hetzelfde vak zetten.
Eenjarige kruiden als anijs, kervel en borage of wel komkommerkruid kun je ook als groep beschouwen. Aangezien je deze jaarlijks opnieuw moet zaaien is het handig deze bij elkaar te zetten.
Sommige wintergroene kruiden zoals rozemarijn en salie hebben bescherming nodig bij strenge vorst. Het is daarom praktisch om ook deze bij elkaar te plaatsen.
Labels zijn nuttig wanneer je met jonge planten werkt. Denk ook labels te gebruiken, zodat je straks weet welke plant is wat - zeker bij jonge plantjes is dit een lifesaver.
Een stappenplan voor de aanleg
Stap 1: markeer de plek
Afhankelijk van je ontwerp moet je eerst de grotere klussen uitvoeren. Begin met de markering van je kruidentuin en markeer het stuk grond met een touwtje.
Plaats vervolgens tegels, grind, een kleine haag of hekje voor de afscheiding.
Stap 2: bewerk de grond
Spit de bestaande grond om en raap stenen of ander niet-natuurlijk materiaal eruit.
Strooi rijkelijk de nieuwe (moestuin)grond eroverheen en werk dit met de compost door de grond heen met een hark of cultivator/drietand.
Stap 3: verdeel en plant de kruiden
Verdeel de planten over het stukje grond en bekijk of je ze zo goed vindt staan. Houd een afstand aan van 20-25 centimeter tussen de plantjes.
Hoe meer planten je poot, hoe sneller de grond wordt begroeid en hoe minder onderhoud je eraan hebt, aangezien er weinig ruimte is voor onkruid.
Plant de planten met een plantschepje. Graaf een gat, zet de plant erin, vul het gat op en druk de grond licht aan.
Geef hierna een flinke scheut water, het liefst uit de regenton, want hier zitten veel natuurlijke voedingsstoffen in.
Stap 4: plaats plantenlabels
Als je al vaker een kruidentuin hebt gehad, dan is deze stap misschien niet nodig. Ben je echter niet zo goed in het herkennen van (kruiden)planten, zet dan de naam van de kruidenplant op een plantenlabel naast de planten!
Het is erg jammer als je van een kruid niet meer weet wat het is en het daardoor ook niet zal gebruiken. Bovendien geven plantenlabels je kruidentuin iets extra's.
Zaaien of planten kopen?
Sommige geneeskrachtige kruiden kun je makkelijk zelf zaaien, terwijl andere fijner zijn om als jong plantje te kopen. Zeker als je net begint, kan dat een stuk makkelijker zijn.
Let bij het kopen of bestellen goed op de juiste Latijnse naam. Binnen de kruidengeneeskunde maakt de soort echt uit.
Het is makkelijker om kruidenplantjes te kopen dan ze te zaaien. Kruiden zaaien en ze van zaadje tot plant te laten opgroeien is namelijk best een moeilijke klus.
Koop je kruidenplanten wel bij een kruidenkweker en niet in de supermarkt. De kruiden in de supermarkt zijn namelijk speciaal gekweekt om gelijk geconsumeerd te worden.
Er staan eigenlijk teveel plantjes in een te klein potje, waardoor deze kruidenplantjes het vrijwel nooit overleven in een tuin.
Ben je ongeduldig en wil je snel resultaat? Dan kun je er ook voor kiezen om kruiden te planten. Je kunt dan direct genieten van verse kruiden, maar moet dan wel wat meer aandacht besteden aan de verzorging van de kruiden om er lang van te kunnen genieten.
Zelf zaaien
Vul je bak met zaai- en stekpotgrond en maak de oppervlakte vlak. Verspreid de zaadjes over de oppervlakte en zorg hierbij voor voldoende ruimte tussen de zaadjes.
Dek de zaadjes af met een dun laagje potgrond van zo’n 2 tot 4 mm. Geef de ingezaaide zaadjes wat water en bedek de bak eventueel met een glasplaat.
De meeste tuincentra hebben hele rekken met kruidenzaden! Het is prima om te kiezen voor kruiden in zaadvorm, omdat het niet ingewikkeld is om hier resultaat uit te krijgen.
Jonge planten uitzetten
Ga naar de winkel en koop volgroeide kruiden die je direct kunt gebruiken. Verpot de plant onmiddellijk en geef de plantjes lauw water.
Geef de plantjes regelmatig meststof om de groei te stimuleren.
Zoals je misschien wel uit dit stappenplan kunt opmaken, ben je eigenlijk direct bezig om de volgroeide kruidenplantjes te redden.
De (“kant-en-klare”) kruiden zijn gemaakt om direct te consumeren en langer hoeven deze plantjes het in de ogen van de leverancier niet vol te houden.
De reddingsactie komt vaak te laat en is erg lastig. Daarnaast is het in mijn ogen uiteraard leuker om zelf te zaaien en weet je hiermee de volledige afkomst van de kruiden die je op je bord aantreft.
Geschikte Ayurvedische kruiden voor een Nederlandse tuin
Basilicum
Basilicum kennen we dan weer uit de Italiaanse keuken. Dit geneeskrachtige kruid ontsmet het darmstelsel en werkt pijnstillend wanneer je last hebt van buik- of darmkrampen.
Basilicum is een erg populair kruid. Je kunt het in vele smaken krijgen, van appel tot kaneel. Probeer daarom eens iets bijzonders.
Basilicum is wel een kruid dat zowel veel zon als veel vocht vereist; geef hem dan ook voldoende water en plant hem bij voorkeur niet in arme grond.
Let op, dit is een eenjarig kruid. Je moet dus zorgen voor een “wintervoorraad”. Doe dit door dit kruid om de zes weken te zaaien.
Munt en pepermunt
Munt is een van de bekendste (woekerende) kruiden. Dit kruid zal in de winter verdwijnen maar gewoon weer opduiken in het voorjaar.
Woekeraars zoals munt kun je het beste in aparte potten houden zodat ze niet heel je tuin overnemen.
Er zijn kruiden die zich zo snel uitbreiden dat ze zonder maatregelen je hele kruidentuin overnemen. Voorbeelden hiervan zijn munt en citroenmelisse.
Je kunt er voor kiezen om deze planten in potten te zetten of ze met pot en al in te graven.
Drink volgende keer als je je na een stevige maaltijd opgeblazen voelt een kopje muntthee. Doe een handje verse of gedroogde muntblaadjes in een mok, giet er kokend water overheen en laat het vijf minuten trekken.
Leg een deksel op de mok om te voorkomen dat alle essentiële oliën met de dampen vervliegen.
Pepermunt - voor de spijsvertering en een frisse thee.
Citroenmelisse
Van de blaadjes van citroenmelisse (Melissa officinalis) kun je thee trekken om stress en slapeloosheid te verlichten.
Daarnaast is het een goede smaakmaker in soepen en sauzen, kun je er muggen mee op afstand houden en bijen lokken.
Citroenmelisse heeft een frisse, citroenachtige smaak. Je kan er heel eenvoudig thee of limonade van maken, zodat je stress als sneeuw voor de zon verdwijnt!
Citroenmelisse - voor onrust, spanning en als fijn theekruid.
Tijm
Tijm werd al in de middeleeuwen gebruikt als geneeskrachtig kruid. Het helpt bij verkoudheden en remt de hoest.
Het heeft ook een positieve werking op de luchtwegen. Daarnaast kan tijm er ook voor zorgen dat je immuunsysteem beter werkt waardoor je minder last hebt van allergieën.
Tijm - voor luchtwegen, keuken en als sterk basiskruid.
Zo hebben mediterrane planten veel zon en arme grond nodig en je kunt ze dus prima in hetzelfde vak zetten.
Salie
Voor keel en mond is salie echt een van de eerste geneeskrachtige kruiden waar ik aan denk. Handig om in huis te hebben in het najaar en de winter.
Salie kun je tot de herfst oogsten, daarna moet je tot het voorjaar geduld hebben en laat het kruid zich weer zien.
Sommige wintergroene kruiden zoals rozemarijn en salie hebben bescherming nodig bij strenge vorst.
Salie - vooral voor keel, mond en veel zweten.
Rozemarijn
Rozemarijn zal in de winter niet groeien maar het blad is nog wel te gebruiken. Je kunt dit kruid dan nog prima oogsten.
Rozemarijn - als verwarmend en aromatisch kruid.
Drink rozemarijnthee overigens met mate, want teveel kan onder andere misselijkheid veroorzaken.
Lavendel
Een lavendelthee is rustgevend en etherische lavendelolie heeft een antiseptische werking.
Lavendel - voor rust, ontspanning en sfeer in de tuin.
Lavendel heeft wat zuidelijke roots en staat daarom graag op een beschutte zonnige plaats met weinig invloeden van wind.
Kamille
Kamillethee is heerlijk rustgevend en wordt gebruikt tegen slapeloosheid. Daarnaast wordt het gebruikt om maagklachten te verlichten.
Je kunt de thee trekken van de bloemhoofdjes. Giet er kokend water overheen, laat het even staan en verwijder voor het drinken de bloemetjes.
Kamille - voor buik, rust en een gevoelige huid.
Venkel
Een kopje venkelthee kan de pijn van maagkrampen verlichten. Doe een eetlepel venkelzaad in een kopje, giet er kokend water overheen en laat het even staan.
Verwijder de zaadjes voor het drinken. Je kunt ook kauwen op wat venkelzaadjes naast een zware maaltijd voor een frisse adem en om de maag tot rust te brengen.
Venkel - fijn bij een opgeblazen gevoel, rommelende buik en lichte buikkrampen.
Dille en venkel bijvoorbeeld gaan onderling kruisen; de plantjes die hieruit ontstaan hebben veel minder smaak.
Koriander
Koriander is immers goed tegen buikkrampen, winderigheid en een moeilijke vertering. Het helpt ook om maagzweren en te veel aan maagzuur te voorkomen.
Koriander is een kruid met groene blaadjes en vrij pittige zaadjes. Het kruid is een ingrediënt van kerriepoeder en wordt veelvuldig gebruikt in oosterse gerechten.
Gember
Gember is een veelzijdige specerij met een pittige smaak. Het staat bekend om zijn spijsverteringsbevorderende eigenschappen en kan helpen bij het verlichten van maagklachten, misselijkheid en ontstekingen.
Gember kan ook helpen bij het verwarmen van het lichaam en het stimuleren van de bloedsomloop.
De gedroogde vorm van gember kunnen we het beste gebruiken in de zomer. Deze droge vorm wordt ook wel Shunti genoemd.
Het sap van de verse gember wordt veel ingezet bij spijsverteringsproblemen van Vata en Kapha.
Kurkuma
Kurkuma staat bekend om zijn ontstekingsremmende en reinigende eigenschappen. Het heeft een diepgele kleur en een aardse smaak.
Het kan helpen bij het ondersteunen van het immuunsysteem, het bevorderen van een gezonde spijsvertering en het verminderen van ontstekingen in het lichaam.
Het blijft goed om te variëren, zo voorkom je dat de smaak je gaat vervelen, maar ook dat speciale eigenschappen van een kruid te veel binnen krijgt.
Kardemom
Kardemom heeft een zoete en kruidige smaak. Het heeft krachtige antioxidante eigenschappen en kan helpen bij het verbeteren van de spijsvertering, het verminderen van opgeblazen gevoel en het bevorderen van een frisse adem.
Ondanks haar verkoelende eigenschappen kan dit prima ingezet worden voor Vata- en Kapha-klachten.
Een praktische startselectie
Als plant kocht ik alvast citroenmelisse, salie, pepermunt, lavendel, rozemarijn en tijm. De rest wil ik zelf zaaien.
- Citroenmelisse - voor onrust, spanning en als fijn theekruid.
- Pepermunt - voor de spijsvertering en een frisse thee.
- Salie - vooral voor keel, mond en veel zweten.
- Lavendel - voor rust, ontspanning en sfeer in de tuin.
- Rozemarijn - als verwarmend en aromatisch kruid.
- Tijm - voor luchtwegen, keuken en als sterk basiskruid.
- Kamille - voor buik, rust en een gevoelige huid.
- Slaapmutsje - voor ontspanning en moeite met inslapen.
- Moederkruid - een traditioneel kruid dat ik graag in de tuin wilde hebben.
- Sint-Janskruid - voor het zenuwstelsel en als klassiek zonnekruid.
- Valeriaan - voor spanning, onrust en slaap.
- Brandnetel - als veelzijdig kruid voor thee, voeding en algemene ondersteuning.
- Hyssop - een mooi kruid voor luchtwegen en als aromatisch tuinkruid.
Geneeskrachtige kruiden in de Ayurvedische tuin
In bijna elk tuincentrum vind je wel een flinke afdeling met kruidenplanten. Als je goed kijkt, staan daar soms ook geneeskrachtige kruiden tussen die niet alleen lekker zijn in de keuken, maar ook traditioneel gebruikt worden binnen de kruidengeneeskunde.
Denk bijvoorbeeld aan salie, tijm en citroenmelisse. Dat zijn meteen ook fijne geneeskrachtige kruiden om mee te beginnen.
Let wel op de juiste soort - niet alle soorten hebben dezelfde medicinale eigenschappen.
Met EHBO-kruiden bedoel ik hier geen kruiden voor echte noodgevallen, maar geneeskrachtige kruiden die handig zijn om dichtbij te hebben bij kleine, alledaagse klachten.
| Kruid | Traditionele toepassing |
|---|---|
| Kamille | Fijn bij een gevoelige maag, buikkrampen, onrust en ook uitwendig bij een geïrriteerde huid. |
| Goudsbloem | Een klassieker voor de huid. |
| Tijm | Een heel handig kruid in het verkoudheidsseizoen. |
| Salie | Voor keel en mond. |
| Pepermunt | Goed om bij de hand te hebben bij een volle buik, gasvorming of een misselijk gevoel na het eten. |
| Citroenmelisse | Een zacht en prettig kruid voor onrust, spanning en een buik die op stress reageert. |
| Lavendel | Een fijn geneeskrachtig kruid om dichtbij te hebben in drukke of onrustige periodes. |
| Venkel | Fijn bij een opgeblazen gevoel, rommelende buik en lichte buikkrampen. |
| Rozemarijn | Een praktisch kruid dat niet alleen lekker ruikt, maar ook fijn is als verwarmend en activerend kruid. |
| Duizendblad | Een mooi traditioneel geneeskrachtig kruid dat goed past in een kruidentuin en breed inzetbaar is. |
Een kruidentuin ziet er niet alleen mooi uit, maar het is ook een medicijnvoorraad van Moeder Natuur. Geneeskrachtige kruiden helpen allerlei kwaaltjes te verlichten.
Ben je ziek, bezoek dan altijd je huisarts!
Ayurvedische water- en oeverplanten
Daarom besteden wij bijzondere aandacht aan planten met een verkoelende en kalmerende werking, die traditioneel worden ingezet om lichaam en geest tot rust te brengen.
Een opvallend onderdeel van onze kruidentuin zijn de vele vijvers en waterpartijen.
Hier groeien verschillende water- en oeverplanten die binnen de Ayurvedische traditie bekend zijn, zoals Centella asiatica (Gotu Kola), Brahmi, Acorus calamus (Kalmoes) en diverse soorten waterlelies en dotterbloemen.
De kruidentuin is niet alleen een plek waar planten groeien, maar ook een plek waar bezoekers kunnen ervaren hoe nauw de Ayurveda verbonden is met de natuur, de seizoenen en een gezonde leefwijze.
Combinaties van kruiden en specerijen
Binnen de Ayurveda wordt veel gewerkt met combinatiepreparaten, waarbij verschillende kruiden zorgvuldig worden samengebracht in een specifieke verhouding.
Door deze combinatie kunnen de kruiden elkaar aanvullen en versterken, terwijl ongewenste effecten worden verminderd.
Het doel is om het natuurlijke evenwicht van het lichaam te ondersteunen en de balans van Vata, Pitta en Kapha te herstellen.
Het gebruik van Ayurvedische kruiden en specerijen in je dagelijkse maaltijden kan helpen om balans en harmonie in je lichaam en geest te brengen.
Zorg dat je altijd kiest voor de biologische versie van kruiden en specerijen.
Experimenteer met smaken
Zoals geschreven is het goed om te variëren, zo kan een maaltijd steeds anders smaken.
Je kunt wat kurkuma, komijn of dille toevoegen aan je rijstgerechten, het sap van gember toevoegen aan je smoothies of thee, en kardemom of kaneel in je pap of toetje strooien …
Durf te experimenteren en wees creatief, dat is de manier om te ontdekken welke smaken het beste bij jou passen in een bepaald seizoen.
Bij elk seizoen passen ook weer andere smaken. Zo vraagt de winter meer om kruidige smaken en de zomer is beter voor mild en verkoelend.
Eten met aandacht
Als je met aandacht eet geniet je vaak meer van je maaltijd. Bereid de maaltijden zelf en gooi al je liefde erin, eet in alle rust en praat niet tijdens het eten.
Je kunt er ook voor kiezen, indien mogelijk, om eens met je handen te eten en al je zintuigen maximaal te gebruiken tijdens het nuttigen van je maaltijd.
Geniet van de verschillende smaken die je gebruikt hebt tijdens het koken. Zo smaken je maaltijden elke keer weer verrassend.
Schrijf de gebruikte kruiden en specerijen op zodat je weet welke combi’s je nog eens wilt herhalen.
Onderhoud, water geven en oogsten
Het onderhoud van een kruidentuintje is heel simpel: je hoeft alleen maar regelmatig water te geven en onkruid te plukken.
Geef regelmatig (maar niet te veel) water. Oogsten en snoeien stimuleert nieuwe groei, maar knip niet te veel in een keer weg.
Dan kan je de plant te erg verzwakken waardoor hij niet meer teruggroeit.
Heb je de kruiden nodig? Knip er dan wat blad af of een paar kleine takjes, maar snoei ze niet te diep terug.
Geef ze ook regelmatig wat moestuinmest, hierdoor groeien ze goed en blijven ze gezond.
Oogst de kruidenblaadjes van bovenaf door deze af te knippen als je ze wilt gebruiken. Op deze manier stimuleer je de kruidenplant om verse zijtakjes te produceren.
Kruiden oogst je meestal voor de bloeiperiode. Dit is uiteraard verschillend per kruid, maar je kunt ervan uitgaan dat je de meeste kruiden tussen de maanden mei en november zal oogsten.
De blaadjes en stelen zijn dan nog zacht en de smaak is dan nog goed. Als je na of gedurende deze bloeiperiode hebt geoogst, proef je dat zeker.
De smaak van het kruid wordt dan vaak meer bitter.
Ook het moment van oogsten maakt uit. Sommige kruiden gebruik je vooral als blad, andere juist als bloem of zaad.
Meestal oogst je op een droge dag en op een moment dat de plant mooi en krachtig is.
Vers gebruiken of drogen
Een deel van je geneeskrachtige kruiden kun je meteen vers gebruiken, bijvoorbeeld in thee of in de keuken.
Andere kruiden kun je beter drogen, zodat je er later ook nog iets aan hebt. Wat het handigst is, verschilt per kruid.
Niets is uiteraard zo lekker en gezond als kruiden uit eigen tuin.
Winterharde en eenjarige kruiden
Veel kruiden zijn eenjarigen. Als de zomer voorbij is, houden deze op met bloeien.
Er zijn een aantal winterharde kruiden die lekker overwinteren, mits jij niet vergeet de kruiden op een vorstvrije plek te plaatsen.
- Tijm verliest in de winter z’n blaadjes maar zal in het voorjaar weer zijn nieuwe scheuten laten zien.
- Rozemarijn zal in de winter niet groeien maar het blad is nog wel te gebruiken.
- Munt zal in de winter verdwijnen maar gewoon weer opduiken in het voorjaar.
- Oregano zal ook in de winter verdwenen lijken te zijn maar hoe de plek maar vrij.
- Salie kun je tot de herfst oogsten, daarna moet je tot het voorjaar geduld hebben.
- Peterselie is een kruid dat uitstekend kan overwinteren mits je dit kruid een vorstvrije plek geeft en het in en volle grond staat.
Er zijn vaste kruidenplanten, eenjarige kruidenplanten en tweejarige kruidenplanten.
Tweejarige kruidenplanten sterven na 2 jaar af en komen dan niet meer terug.
Hieronder vallen bijvoorbeeld: Peterselie, Driekleurig viooltje en Karwij.
Biologisch kweken
Biologische kruidenplanten zijn gekweekt zonder kunstmest of chemische bestrijdingsmiddelen.
Ook de zaden of stekjes moeten afkomstig zijn van planten die biologisch zijn gekweekt en ook later niet zijn behandeld met chemische of synthetische middelen.
Kweken zonder deze middelen zorgt er vaak voor dat de plant wat minder snel groeit, maar je hebt wel de zekerheid dat er geen chemische resten in de plant zitten.
Dat is wel zo prettig bij kruidenplanten, aangezien je de kruiden zal willen eten!
Voor optimale gezondheidsvoordelen, kies biologische en hoogwaardige kruiden en specerijen. Dit zorgt ervoor dat je de meest pure en voedzame ingrediënten gebruikt.
Bloeiende kruiden voor biodiversiteit
Verse kruiden bevatten vaak meer voedingsstoffen dan gedroogde varianten.
Veel kruiden trekken bijen en vlinders aan. Goed voor de insecten én voor jouw tuinleven.
Laat je kruiden af en toe lekker doorschieten en in bloei komen. Bloeiende bieslook, tijm of oregano zijn ware magneten voor bijen, vlinders en andere nuttige insecten.
Zo wordt jouw kruidentuin niet alleen een smaakmaker voor in de keuken, maar ook een feestmaal voor de natuur.
Een paar bloeiende kruiden verspreid door je tuin kunnen echt het verschil maken voor de biodiversiteit.
Houd er wel rekening mee dat bloei de smaak van je kruiden verandert, dus kies er bijvoorbeeld voor om een gedeelte te laten doorschieten en de rest niet.
Ayurvedische landbouw en zelfvoorziening
In onze tuinen gebruiken wij ‘Panchagavyam’ een oude Vedische organische landbouwmethode.
In Panchagavyam worden de vijf producten van de koe - melk, yoghurt, boter, urine en mest - in een bepaalde verhouding gemengd en gebruikt als organische mest of als bestrijdingsmidel tegen ongedierte.
In een traditioneel Ayurvedisch centrum is het vanzelfsprekend dat je de kruiden die je nodig hebt voor de behandelingen zelf kweekt.
Op die manier kun je de hoeveelheden kweken die je nodig hebt en keuzes maken wat je kweek,, afgestemd op je specialisatie.
Het Europa Ayurveda Centrum streeft ernaar om, waar mogelijk, gebruik te maken van kruiden die wij zelf kweken.
In onze kruidentuin verbouwen wij een selectie van kruiden die worden toegepast tijdens Panchakarma-behandelingen, in de Ayurvedische keuken en voor educatieve doeleinden.
Door zelf te telen houden wij zicht op de herkomst, kwaliteit en duurzaamheid van de planten die wij gebruiken.
Daarnaast vinden wij het belangrijk om bij te dragen aan het behoud van medicinale plantensoorten en kennis over hun traditionele toepassing door te geven aan toekomstige generaties.
Veilig omgaan met geneeskrachtige kruiden
Tegenwoordig hebben we moderne medicijnen om ons lijden te verlichten. Maar tot in de zeventiende eeuw waren kruiden vaak de enige steun en toeverlaat bij ziekten.
Toch worden een aantal kruiden nog altijd gebruikt om hun helende krachten voor allerlei kwaaltjes.
Een aantal van deze heilzame kruiden herken je aan de toevoeging ‘officinalis’ in de naam.
Een thee van hyssop (Hyssopus officinalis) is een goed slijmoplossend en hoestverlichtend middeltje wanneer je verkouden bent of een vervelend hoestje hebt.
Zwangeren kunnen het echter beter vermijden. De etherische oliën zijn ook af te raden als je een hoge bloeddruk of epilepsie hebt.
Drink rozemarijnthee overigens met mate, want teveel kan onder andere misselijkheid veroorzaken.
Let wel op de juiste soort - niet alle soorten hebben dezelfde medicinale eigenschappen.
Ben je ziek, bezoek dan altijd je huisarts!
De kruidentuin als leerplek
De kruidentuin vormt een belangrijk onderdeel van het centrum. Bezoekers kunnen er kennismaken met de rijke plantenwereld van de Ayurveda en ervaren hoe voeding, kruiden en natuur al duizenden jaren een rol spelen in het ondersteunen van gezondheid en vitaliteit.
De kruidentuin vormt tevens een inspirerende omgeving voor onderwijs, kennisontwikkeling en onderzoek naar medicinale planten en hun traditionele toepassing binnen de Ayurveda.
Ook in de toekomst willen wij blijven bijdragen aan onderzoek naar de rol van kruiden, voeding en leefstijl bij het ondersteunen van gezondheid en vitaliteit, waarbij de eeuwenoude kennis van de Ayurveda wordt verbonden met moderne wetenschappelijke inzichten.
Of je nu kiest voor een grote kruidentuin in de volle grond of een bescheiden verzameling potten op je balkon - het plezier zit ‘m in het zien groeien, ruiken en proeven van je eigen kruiden.
Begin klein, experimenteer en ontdek welke kruiden jouw favoriet worden. Voor je het weet, pluk je elke dag verse smaakmakers voor in de keuken én geniet je van een tuin die leeft, bloeit en geurt.
tags: #aanleggen #kruidentuin #met #ayurvedische #kruiden