Aanhangers van het Vliegend Spaghettimonster noemen zichzelf pastafari, pastafariërs of pastafarianen. Het pastafarisme ontstond als satirisch protest tegen het idee dat Intelligent Design als alternatief voor de evolutietheorie op scholen zou moeten worden onderwezen.
Het Vliegend Spaghettimonster is een onzichtbare godheid die gewoonlijk wordt afgebeeld als een kluwen gekookte spaghetti met twee gehaktballen en twee ogen op steeltjes. Volgens de pastafarische scheppingsmythe schiep het monster het heelal en de mens in een dronken bui, terwijl al het bewijs voor evolutie door zijn Noedelige Aanhangsels zou zijn aangebracht.
Wat is het pastafarisme?
Het Vliegend Spaghettimonster, oorspronkelijk bekend als het Flying Spaghetti Monster of FSM, is de god van de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster. Hoewel aanhangers zich met publicaties en symboliek gewoonlijk als echte gelovigen presenteren, wordt het pastafarianisme algemeen beschouwd als een parodie op het geloof in een god, op Intelligent Design en op het idee van een intelligente ontwerper.
De beweging is oorspronkelijk bedacht om de onzinnigheid van creationistisch geïnspireerd onderwijs aan te tonen. Door een religieus verhaal over een spaghettimonster op dezelfde manier te presenteren als andere scheppingsverhalen, stellen pastafari de vraag waarom het ene onbewezen geloof wel als religieus of onderwijskundig relevant zou worden beschouwd en het andere niet.
Veel pastafari geloven waarschijnlijk niet letterlijk in een monster van pasta, maar gebruiken het verhaal om een boodschap uit te dragen. Veel pastafari willen de uitzonderingspositie van religieuzen in de maatschappij ter discussie stellen.
Het ontstaan in Kansas
Het Vliegend Spaghettimonster werd in 2005 voor het eerst beschreven in een protest tegen het voornemen om op scholen in de Amerikaanse staat Kansas behalve de evolutietheorie ook de alternatieve leer van Intelligent Design te onderwijzen.
Intelligent Design is een theorie die stelt dat de wereld zo ingewikkeld is, dat die wel gemaakt moet zijn door een geniale ontwerper. Iets wat niet wetenschappelijk te bewijzen valt.
De 24-jarige Amerikaanse natuurkundestudent Bobby Henderson uit Oregon schreef daarop een satirische open brief aan de onderwijsraad van Kansas. Hij poneerde dat er meerdere ideeën zijn over Intelligent Design, waaronder het idee van een Vliegend Spaghettimonster.
Als het belangrijk was dat kinderen meerdere zienswijzen onderwezen kregen, dan mocht ook de theorie van het Vliegende Spaghettimonster niet ontbreken. Henderson gebruikte daarbij argumenten die creationisten ook hadden aangedragen voor hun theorie.
Omdat hij geen reactie kreeg, publiceerde Henderson de tekst van zijn brief op zijn website. De brief ging al snel viraal en in korte tijd ontving Henderson tienduizenden reacties. Het overgrote deel was positief, maar er waren ook veel boze reacties omdat hij andere geloven zou hebben bespot, wat leidde tot doodsbedreigingen aan zijn adres.
Daarna werd het Spaghettimonster een internetfenomeen. Bloggers, internetmagazines en spotwebsites namen het idee over, waarna ook kranten en tijdschriften aandacht aan het pastafarisme besteedden.
De profeet en de heilige boeken
Bobby Henderson wordt binnen de beweging als profeet van het Vliegend Spaghettimonster beschouwd. In 2006 publiceerde hij een soort heilig boek: The Gospel of the Flying Spaghetti Monster.
In dat boek parodieerde Henderson de stijl van quasiwetenschappelijke boeken en van de Bijbel om de leer van het creationisme en het Intelligent Design belachelijk te maken. Het bevat een complete scheppingsmythe waarin een onzichtbaar spaghettimonster de mens creëerde in een dronken bui.
Een andere tekst is The Old Pastament. In 2010 verscheen bovendien een bijbelachtig boek met de titel The Loose Canon. A Holy Book of the Church of the Flying Spaghetti Monster.
The Loose Canon bestaat uit een serie losse verhalen, psalmen en gebeden die zijn geschreven door leden van het discussieforum dat bij de website hoort. Sommige verhalen wijken af van wat in The Gospel of the Flying Spaghetti Monster staat.
De belangrijkste geloofsopvattingen
Pastafari stellen dat de wereld is geschapen door een onzichtbaar Vliegend Spaghettimonster. Dat deed hij in vier dagen en bovendien in staat van totale dronkenschap.
Dat mensen hun leven aan het Vliegend Spaghettimonster te danken hebben, zou volgens pastafari te zien zijn aan hun DNA: dat lijkt precies op de pastasoort fusilli.
Piraten spelen een belangrijke rol in het pastafarisme. Volgens pastafari zijn piraten goddelijke of uitverkoren wezens, vooral vanwege hun stoere levensstijl. De mensheid zou van piraten afstammen.
De opwarming van de aarde, aardbevingen, orkanen en andere natuurrampen zijn volgens deze voorstelling directe gevolgen van het afnemende aantal piraten sinds de negentiende eeuw. Een grafiek in Hendersons open brief moest het verband tussen beide zaken aantonen.
Het pastafarisme kent geen zware religieuze plichten of beperkingen. Het enige dogma is de afwijzing van iedere vorm van dogmatisme.
Symbolen van pastafari
Het vergiet
Het vergiet is voor pastafari een heilig object en religieus hoofddeksel. Het wordt gebruikt om pasta af te gieten, maar pastafari zetten het ook op hun hoofd om hun god, het Vliegend Spaghettimonster, te eren.
Een echte pastafarist draagt zijn vergiet het liefst zo vaak mogelijk, ook op een paspoort of identiteitskaart. Het vergiet is volgens pastafari een religieus symbool, vergelijkbaar met andere religieuze hoofddeksels.
Piratenkleding
Het uitverkoren kostuum voor pastafari is een volledig piratenpak. Piraten worden gezien als de eerste pastafari en als wezens die door het Vliegend Spaghettimonster zijn uitverkoren.
RAmen
Pastafari sluiten een gebed niet af met ‘amen’, maar met ‘RAmen’. Dat is een verwijzing naar ramen, een van oorsprong Japanse noedelsoort.
De hemel en de hel
Pastafari geloven, net als christenen, in een hemel en een hel. Wie zich aan de Liever-nietjes houdt, kan na zijn of haar dood in de hemel komen.
In de pastahemel staan vulkanen vol bier en bevinden zich verleidelijke strippers of stripperfabrieken. De hel lijkt vrijwel identiek aan de hemel, maar daar is het bier lauw, verschaald of bedorven en hebben de strippers soa’s.
Volgens sommigen lopen er in de hel ook overal pinguïns rond. Wie wel eens een dagje naar de dierentuin gaat, weet dat die beesten enorm kunnen stinken.
De acht Liever-nietjes
In het Evangelie van het Vliegend Spaghettimonster wordt verteld dat het Vliegend Spaghettimonster op een berg advies gaf aan Mosey, de eerste piraat, in de vorm van tien stenen tabletten.
Op de weg naar beneden liet Mosey twee van de stenen tabletten vallen, zodat er nog maar acht overbleven. De lage morele standaard van pastafari wordt verklaard door de twee ontbrekende tabletten.
- Ik heb echt liever niet dat je doet alsof je heiliger bent dan iemand anders wanneer je mijn noedelige goddelijkheid beschrijft. Als sommige mensen niet in me geloven dan is dat oké.
- Ik heb echt liever niet dat je mijn bestaan gebruikt om mensen te onderdrukken, straffen, veroordelen of je slecht te gedragen tegen anderen. Ik heb geen offers nodig en het begrip ‘zuiver’ is bedoeld voor bronwater, niet voor mensen.
- Ik heb echt liever niet dat je mensen beoordeelt op hoe ze eruitzien, hoe ze zich kleden, hoe ze praten of hoe ze lopen. Wees gewoon vriendelijk, oké? En man of vrouw: we zijn allemaal mensen en dus gelijk.
- Ik heb echt liever niet dat je je gedraagt op een aanstootgevende manier. Het Vliegend Spaghettimonster vindt toestemming en instemming erg belangrijk.
- Ik heb echt liever niet dat je discussieert met gehersenspoelde, vooringenomen, akelige mensen op een lege maag. Eet eerst en maak dan gehakt van ze.
- Ik heb echt liever niet dat je kerken, moskeeën of tempels bouwt van miljoenen euro’s voor mijn noedelige goedheid, wanneer het geld beter besteed kan worden aan de bestrijding van armoede en ziekte, aan leven in vrede, aan liefhebben met passie en aan het goedkoper maken van breedbandkabel.
- Ik heb echt liever niet dat je rondbazuint tegen anderen dat ik met je praat. Zo interessant ben je niet. Word volwassen.
- Ik heb echt liever niet dat je bij andere mensen dingen doet die je zelf niet zou willen. Maar als de andere persoon instemt, ga ervoor en gebruik een condoom.
Feestdagen en gebruiken
Iedere vrijdag is een religieuze feestdag binnen het pastafarisme. Daarnaast kent het pastafarianisme een aantal andere officiële feestdagen.
| Feestdag | Gebruik |
|---|---|
| Pastover | Pastafari komen samen met familieleden, verkleden zich als piraten, eten grote hoeveelheden pasta en vertellen hoe zij ooit zijn geraakt door Zijn Noedelige Aanhangsel. |
| Ramendan | Pastafari vasten niet en bidden niet, maar eten op enkele dagen alleen instantnoedels en doneren overgebleven noedels aan mensen die ze beter kunnen gebruiken. |
| International Talk Like A Pirate Day | Op 19 september vieren pastafari hun piratenwortels onder het genot van een glas grog. |
| Halloween | Piraten uit vroegere tijden worden geëerd; pastafari verkleden zich meestal als piraat en delen snoep uit aan kinderen. |
| World Pasta Day | Deze dag wordt gevierd op 25 oktober. |
Pastover wordt tegelijk met het christelijke paasfeest en het joodse Pesach gevierd. Tijdens Pastover komt men samen met familieleden om gekleed als piraten overvloedige hoeveelheden pasta te eten en te vertellen hoe men ooit is geraakt door Zijn Noedelige Aanhangsel.
Ramendan valt samen met de islamitische vastenmaand Ramadan. Het belangrijkste verschil is dat pastafari niet vasten of bidden, aangezien dat in strijd zou zijn met hun lage morele normen.
In plaats daarvan eten zij een paar dagen van de maand alleen instantramennoedels en denken zij terug aan hun tijd als hongerige studenten. Aan het einde van Ramendan doneren pastafari hun overgebleven noedels aan personen die die beter kunnen gebruiken.
Pastafari in Nederland
De Nederlandse Kerk van het Vliegend Spaghettimonster werd in augustus 2015 opgericht door Dirk Jan Dijkstra uit Emmen. De gebedsruimte van de Nederlandse Kerk van het Vliegend Spaghettimonster staat in Nijmegen, in de Santa Maria-kapel.
De kerk wilde zich als kerkgenootschap laten inschrijven bij de Kamer van Koophandel. Dat verzoek werd aanvankelijk afgewezen wegens het ontbreken van een religieus karakter. Na een bezwaarschrift en veel publiciteit werd de kerk alsnog ingeschreven.
De Kerk van het Vliegend Spaghettimonster schreef zich op 26 januari 2016 officieel als kerkgenootschap bij de Kamer van Koophandel in. Die inschrijving betekende niet veel meer dan dat de kerk een rechtspersoon werd in de zin van Boek 2 van het Nederlandse Burgerlijk Wetboek.
Een inschrijving als kerkgenootschap betekende niet automatisch dat het pastafarisme in Nederland als godsdienst werd erkend. Ook werd een verzoek om als Algemeen nut beogende instelling te worden aangemerkt door de Belastingdienst afgewezen.
Het vergiet op pasfoto’s
Gemeenten kregen vanaf 2012 meldingen van pastafari in hun systemen. Vanaf 2014 werden aanvragen voor paspoorten en identiteitskaarten met een vergiet op het hoofd populairder.
Op foto’s voor officiële documenten mag het hoofd niet bedekt zijn, tenzij het geloof van de aanvrager dit voorschrijft. Die uitzondering bestaat bijvoorbeeld voor bepaalde religieuze hoofddeksels.
Een vrouw uit Nijmegen had een identiteitskaart en een rijbewijs aangevraagd met pasfoto’s waarop zij een vergiet op haar hoofd droeg. De burgemeester van Nijmegen weigerde de gevraagde documenten te verstrekken, omdat haar hoofd op de pasfoto’s bedekt was.
In deze zaak moest de Afdeling bestuursrechtspraak de vraag beantwoorden of het pastafarisme een godsdienst is. Het is in afwijking van de algemene regel mogelijk een officieel document aan te vragen met een pasfoto waarop het hoofd bedekt is, als de aanvrager heeft aangetoond dat godsdienstige redenen zich verzetten tegen het onbedekt laten van het hoofd.
Toch oordeelde de Afdeling bestuursrechtspraak dat daarvan in deze zaak geen sprake was. Vergietfoto’s werden ook na de inschrijving van de kerk in bijna alle gevallen geweigerd. Alleen in Leiden en Den Haag lukte het een enkeling om op deze manier een rijbewijs of paspoort aan te vragen.
De uitspraak van de Raad van State
Op 15 augustus 2018 deed de Raad van State uitspraak: het pastafarisme wordt niet erkend als godsdienst. Volgens de Raad voldoet het geloof niet aan de criteria van overtuigingskracht, samenhang, ernst en belang.
Deze criteria stelt het Europees Hof voor de Rechten van de Mens aan een samenstel van opvattingen om die opvattingen als een godsdienst te kunnen aanmerken.
Naar het oordeel van de Afdeling bestuursrechtspraak overheerst het satirische element van het pastafarisme zodanig dat deze stroming niet voldoet aan de criteria van overtuigingskracht, ernst, samenhang en belang. In het bijzonder ontbreekt het volgens de uitspraak aan de vereiste ernst en samenhang.
Daarom kan deze stroming naar de huidige stand van zaken niet als godsdienst worden aangemerkt. Religieuze uitzonderingen gelden in Nederland niet voor pastafari. Het aantal aanvragen voor pasfoto’s met een vergiet bij gemeenten nam daarna flink af.
De Afdeling bestuursrechtspraak erkende wel het grote belang om in vrijheid satirische kritiek op godsdienstige dogma’s en instituties te uiten. Dergelijke kritiek is daarmee zelf nog niet aan te merken als een gedachtegoed dat door de vrijheid van godsdienst wordt beschermd.
Pastafarisme in andere landen
Oostenrijk
Op 12 oktober 2009 kreeg de Oostenrijker Niko Alm een rijbewijs met een pasfoto waarop hij met een plastic vergiet op zijn hoofd stond afgebeeld. Hij had als reden aangevoerd dat dit hoofddeksel bij zijn lidmaatschap van de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster hoorde.
Hij moest eerst een psychiatrisch onderzoek ondergaan voordat hij zijn rijbewijs kreeg. Naar aanleiding van de publiciteit ontkende de verstrekkende instantie de foto op religieuze gronden te hebben toegestaan en verklaarde zij dat het vergiet was geaccepteerd omdat het zijn gezicht niet bedekte.
Tsjechië en andere landen
In augustus 2013 kreeg ook de Tsjech Lukas Novy toestemming voor een pasfoto met een vergiet op zijn rijbewijs. De autoriteiten verwezen daarbij naar de wetten op godsdienstvrijheid.
Andere landen, waaronder Polen, weigeren het vergiet op pasfoto’s.
Nieuw-Zeeland
In Nieuw-Zeeland gaat het er anders aan toe. Daar wordt het pastafarisme sinds 2015 erkend als officiële godsdienst. Wat je daar praktisch mee kunt? Trouwen, bijvoorbeeld.
In 2016 stapten Toby Ricketts en Marianna Fenn als eerste koppel in het pastafarische huwelijksbootje. Die boot mag je letterlijk nemen: het huwelijk vond plaats op een piratenschip.
Een pastafarisch huwelijk wordt voltrokken door een ‘ministeroni’. Op de bruiloft werden piratenpakken gedragen, de ringen waren van spaghetti en er stond pasta op het menu.
De twee beloofden elkaar geen eeuwige trouw, maar om de spaghetti altijd te koken met zout.
Duitsland
De Duitse tak van de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster is gevestigd in Templin. Deze tak is in Duitsland als goed doel erkend en had daar in 2023 ongeveer 600 leden.
Waarom is het vergiet zo belangrijk?
De rechtszaken over het vergiet gaan niet alleen over een keukenvoorwerp. Ze draaien om de vraag wanneer een overtuiging als godsdienst wordt beschouwd en wanneer religieuze uitzonderingen op algemene regels mogen worden gemaakt.
Op officiële Nederlandse documenten moet het hoofd van een burger goed zichtbaar zijn gefotografeerd. Dat geldt voor iedereen in Nederland, behalve voor religieuzen voor wie een religieus hoofddeksel noodzakelijk wordt geacht.
Precies zo’n uitzondering wil pastafari Dirk Jan Dijkstra verkrijgen voor zijn vergiet. De Kerk van het Vliegend Spaghettimonster wil daarmee laten zien dat gevestigde kerkgenootschappen wettelijke uitzonderingsposities hebben die seculiere of nieuwe religieuze bewegingen niet vanzelf krijgen.
De rechtszaken maakten volgens de betrokken discussie zichtbaar dat overheden en rechters niet altijd goed weten hoe zij met kleine, nieuwe of moeilijk te plaatsen religieuze bewegingen moeten omgaan.
Een debat over godsdienstvrijheid
De pastafarische beweging stelt vragen als: waarom wordt een verhaal over een man die de zee splijt wel als religieus verhaal geaccepteerd, terwijl een Vliegend Spaghettimonster niet als religieuze overtuiging kan gelden?
Daarmee komt een spanning aan het licht. Regels rond pasfoto’s zijn er voor de veiligheid: burgers moeten goed herkenbaar en dus onbedekt op een document staan. Tegelijkertijd krijgen gevestigde religieuze organisaties soms een uitzonderingspositie.
Dat leidt tot de vraag in hoeverre een samenleving religieuze uitzonderingen op algemene wetten moet toestaan. Een andere vraag is of een seculiere staat iedereen dezelfde regels moet opleggen, ook wanneer iemand vanwege een religieuze overtuiging bezwaar maakt.
Ook rijst de vraag waarom de juridische inrichting van de maatschappij vooral lijkt aan te sluiten bij gevestigde religies die al bestonden toen veel wetgeving werd opgesteld. Nieuwe of marginale religies kunnen daardoor automatisch worden buitengesloten of achtergesteld.
De discussie draait vervolgens om de mogelijke oplossing: moeten de rechten van nieuwe religieuze bewegingen worden verruimd, of moeten bestaande privileges van oude en grote religies worden teruggeschroefd?
De rol van de rechter
In rechtszaken over de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster hield de rechter zich nadrukkelijk bezig met de inhoud van de religie. Zo probeerde de rechtbank van Emmen vast te stellen in hoeverre het dragen van een vergiet voor iedere pastafari verplicht was.
Dat roept de vraag op of de rechter daarmee niet te veel theologie bedrijft. De scheiding tussen kerk en staat was juist bedoeld om religies tegen leerstellige inmenging van de rechtsprekende en wetgevende macht te beschermen.
In deze zaken werd religieus gedrag langs de maatstaven van orthodoxie gelegd en probeerde de rechter te bepalen wat wel en niet tot de officiële leer van het pastafarisme behoorde.
De casus van het Vliegend Spaghettimonster maakt daardoor een breder vraagstuk zichtbaar: hoe moet een rechtsstaat omgaan met godsdienstvrijheid wanneer nieuwe religieuze bewegingen niet passen binnen de traditionele categorieën?
De Week van Gelderland - Mienke De Wilde en rechtsfilosoof Dirk Fenema over Pastafarisme
Het pastafarisme combineert humor, parodie en kritiek op religieuze privileges. Juist daardoor blijft het Vliegend Spaghettimonster voor sommige mensen een grap, terwijl anderen de beweging gebruiken om serieus te discussiëren over godsdienstvrijheid, de neutraliteit van de overheid en de behandeling van nieuwe religieuze overtuigingen.
tags: #flying #spaghetti #monster #aanhangers